IZLOŽBA:

TRADICIONALNO NARODNO PJEVANJE

I IGRE OKOLINE TREBINJA

Članice KUD-a Alat, B. Palikuća i J. Anđelković

U utorak, 30. juna, u sklopu Trebinjskih ljetnjih svečanosti 2009. a pod pokroviteljstvom Opštine Trebinje, Muzej Hercegovine Trebinje je u svom depadansu na Ušću, u Lastvi priredio izložbu "Tradicionalno narodno pjevanje i igre okoline Trebinja", autorke Jelene Anđelković, etnomuzikologa iz Beograda. Izložba je dio diplomskog rada autorke, koja je tokom nekoliko godina skupljala građu, obilazeći trebinjski kraj i zapisujući muziku, pjesmu i običaje ovoga kraja. Izloženi su fotografije, crteži, notni zapisi, kao i dijelovi nošnje i stari instrumenti, među kojima kamene gusle, dvojnice i svirale. U nastavku programa, učestvovali su ženska pjevačka grupa KUD-a Alat, koja je izvela tradicionalne pjesme istočne Hercegovine, narodni guslar Vukić Koprivica, Božidar Čučković, koji je recitovao tradicionalnu narodnu poeziju trebinjskog kraja, kao i pjesnici Olgica Cice i dr Dobroslav Ćuk.

Dr Dobroslav Ćuk govori poeziju

"Patrijarhalna zajednica i mentalitet Hercegovaca i danas su veoma očuvani. Shodno tome, i narodna muzička tradicija, kako vokalna, tako i orska, još žive, iako u različitim okvirima i nejednako zastupljene. Ipak, autentična izvođenja prate i određene pojave akulturacije.

Kontinuitet vokalne tradicije veoma je očigledan kada su u pitanju određeni primeri zabeleženi i nakon vremenske distance od pedeset godina. On se, takođe, ogleda i u načinu na koji se pojedine pesme izvode, broju izvođača, ulozi pojedinih glasova, kao i "narodnoj terminologiji".

Ako posmatramo vokalnu tradiciju ove oblasti (okolina Trebinj) u celini, uočićemo prisustvo veoma heterogenih muzičkih obrazaca. S jedne strane, znatan broj melodijskih primera direktno je vezan za muzičku tradiciju Crne Gore. To je sasvim razumljivo, s obzirom na to da je u pitanju sama granica sa ovom etničkom celinom.

S druge strane, tradicionalni hercegovački repertoar zasniva se, u velikoj meri, na gangi, kao jednoj od dominantnih formi ispoljavanja vokalne prakse. Dakle, možemo istaći da ovu tradiciju karakteriše značajan sloj autohtonog muzičkog nasleđa.

U odnosu na ukupan broj primera ove "autohtone" izvođačke prakse, možemo istaći dominantnost jednoglasnog pevanja, u odnosu na dvoglasno, koje se, najčešće, ispoljava u vidu grupnog jednoglasja. Kada su u pitanju višeglasne forme, istišemo prisustvo heterofonije i gange oblika kombinovanog iz izlaganja soliste u prvom i borduna u drugom delu napeva. Pevanje na bas, koje se u okolini Trebinja, kao i u drugim oblastima Hercegovine, sreće pod nazivom bećarac, karakteristično je samo za oblast Popovo polje. Veoma retko pronalazimo ga i u graničnim oblastima (Ljubomir, Zupci). U svakom slučaju, možemo istaći da pomenuti oblik vokalne prakse predstavlja noviju pojavu u ovim krajevima. Ovu konstataciju potvrđuje i sam naziv, koji upućuje na melos vezan za panonske krajeve.

Pored dominantnog kolanja, koje se sreće pod različizim nazivima (kolo, narodno kolo, šumsko kolo), kao najzastupljenija i, u izvesnom smislu, kultna igračka forma, ističe se proleta. Ona predstavlja značajan simbol gorštačkog mentaliteta. U savremenoj praksi delimično je prisutan i hercegovački trojanac, za koji se konstantno naglašava da je sličan moravcu. Na taj način podvlači se spona sa "maticom" (Srbijom), što je veoma važno za očuvanje identiteta i nacionalne svesti ovog naroda" - između ostalog, istakla je autorka izložbe.

I

Vukić Koprivica, autor kamenih gusala

Ova kulturna manifestacija, koja se održava svake godine oko Vidovdana, u zadužbini Dubravke Milorada Kujačić, na Ušću, Lastva,  postala je tradicionalna i svake godine okuplja sve više ljubitelja i poštovalaca pjesme, tradicije i govorne riječi, a ove godine proslavlja mali jubilej - pet godina postojanja.