MUZEJ HERCEGOVINE - ISTORIJSKI OSVRT

Još uvijek nije utvrđeno kada je po prvi put potekla ideja da se osnuje muzej u Trebinju. Zna se da je Jovan Dučić namjeravao da osnuje „Sokolski dom" sa muzejom, bibliotekom i galerijom slika, ikona itd. U tu svrhu on je kupovao u Italiji i drugim zemljama dekorativnu plastiku, reljefe i skulpture iz raznih epoha. Definitivnom formiranju Muzeja, prethodio je višegodišnji period priprema, koje je zbog nedostatka podataka teže pratiti.

Tek poslije oslobođenja Trebinja moglo se razmišljati o osnivanju jedne takve institucije i ona se javlja kao kulturna potreba, koja je postala aktuelnija sa razvojem i napretkom grada. U tom periodu inicijativu i podršku davale su društvenopolitičke organizacije u Trebinju, kao i pojedinci, a posebno Čedo Kapor, tadašnji predsjednik sreza Trebinje.

Muzej je osnovan 1952. g., ali tek od 1957. g. funkcioniše na pravim muzeološkim osnovama. Muzej je konačno osnovan 30. 09. 1955 g., rješenjem Narodnog odbora sreza Trebinje, pod nazivom - Sreski zavičajni muzej Trebinje. Područje njegovog djelovanja bila je jugoistočna Hercegovina.

Od juna 1958. g. djeluje pod nazivom „Zavičajni muzej" , zadržavajući za izvjesno vrijeme isto područje djelovanja. Nezvanično od 1994. godine mijenja ime u Muzej Hercegovine, odnosno zvanično od 19. aprila 2001. godine odlukom SO Trebinje.

Do jula 1956. g. Muzejom je upravljao Osnivački odbor, poslije čega je osnovan Muzejski savjet od 7 članova. Dužnost upravnika u tom periodu vršio je honorarno Drago Đedović, nastavnik istorije do 1. 03. 1957.g., kada je za upravnika postavljena Ljubinka Kojić, istoričar umjetnosti. Početkom 1966. g. na  mjesto direktora  izabran je 1966. g. Marijan Sivrić, profesor istorije.
 

Problem smještaja Muzeja, postao je aktuelan već od prvih dana njegovog postojanja. Pored pitanja smještaja Muzeja i okupljanja potrebnog stručnog kadra, jedan od prioritetnih zadataka bilo je prikupljanje muzejskih eksponata i popunjavanje muzejskih zbirki.

Do 1957. g. muzejski predmeti bili su neinventarisani i nesređeni. Te godine uvedena je knjiga ulazaka muzejskih predmeta u koju su zavedeni zatečeni predmeti, kao i oni kasnije prikupljeni. Takođe je osnovana i fototeka za stare fotografije i snimke spomenika sa terena. S vremenom se formirala i muzejska biblioteka, popunjavana potrebnom stručnom literaturom.
 

Bogatstvo i neistraženost terena nametali su jedan od osnovnih zadataka evidentiranje nepoznatih arheoloških lokaliteta i prikupljanje etnografskog i arheološkog materijala.

Prvo arheološko iskopavanje Muzej je obavio 1957. g. na crkvi Sv. Petra u Zavali.  Dalji istraživački rad nastavljen je na području Ljubomirskog polja, manastira Dobrićeva, Panika kod Bileće, u selu Dola u Sitnici, crkva Sv. Petra u Ljubovu kod Trebinja, Veličanima, u selu Trebimlja kod Ravnog, u Krajkovićima kraj Huma itd.

U 1961. g. Muzej se po prvi put predstavlja javnosti i sredini u kojoj djeluje, realizacijom stalne izložbe „Trebinjski kraj u NOB-u i Revoluciji“. Izložba je ostala otvorena za posjetioce do oktobra 1969. Početkom oktobra 1969. g. otvorena je nova izložbena postavka „Razvoj radničkog pokreta u trebinjskom kraju do 1941. godine“. Tom prilikom Muzej je štampao publikaciju "Pregled razvoja radničkog pokreta  u Trebinju do 1941 g." Povodom 30-godišnjice ustanka u oktobru 1971. g. urađena je nova postavka NOB-e pod nazivom „Trebinjski kraj u Revoluciji“. Početkom oktobra 1970. g. Muzej je otvorio „Arheološku izložbu“ sa namjerom da ostane stalna postavka za jedan duži period.

U oktobru 1966 g. Muzeju je po prvi put uspjelo da izda jednu publikaciju-Trebinje I, čiji je autor Vojislav Korać. Godine 1971, iz štampe su izašle još dvije knjige navedenog autora i to Trebinje II i Trebinje III. Zatim , pokrenut je časopis "Tribunia", čiji je prvi broj izašao 1975 g.

Do prelaska Muzeja u nove prostorije, štampano je još 8 brojeva časopisa Tribunia, 4 knjige Zbornika sjećanja, publikaciju "Pregled razvoja radničkog pokreta  u Trebinju do 1941 g.", preko stotinu kataloga raznih izložbi itd...
 

Sve ovo proteklo vrijeme, Muzej je često mijenjao prostor da bi konačno 1989. godine se smjestio u Starom gradu u zgradi bivše gimnazije odnosno austrougarske kasarne. Zgrada Muzeja raspolaže sa oko 1500 m² korisnog prostora, od čega je 800 m² izložbeni prostor sa svim pratećim potrebama (depoi, kancelarijski prostor, izložbeni prostor).

U periodu od 1992-1995. godine, Muzeju se nametnuo problem izmiještanja arhivske i druge muzejske građe, a u skladu sa poznatim okolnostima ratnog okruženja muzejske aktivnosti bile su svedene na minimum. Međutim i usled svih tih teškoća i ratnih razaranja Muzej je uspio da održi svoj kakav takav kontinuitet u radu. Završetkom rata stvoreni su uslovi koji su omogućavali da Muzej ostvari punu afirmaciju na svim poljima rada i djelovanja. Pored drugih redovnih poslova koje je Muzej obavljao, akcenat je stavljen na izložbene djelatnosti i to prije svega na stalnim postavkama.
 

Da podsjetimo, u periodu od 1996-2000. g., u okolnostima koje su tada svima bile dobro poznate, Muzej Hercegovine napravio je čitav niz inzvarednih poteza od trajnog značaja za grad Trebinje i kulturu uopšte. Naime, u ovom vremenskom razmaku realizovane su 4 stalne postavke: Dučićev legat, etnografska postavka, arheološka zbirka, memorijalna izložba slika „Atanasije Popović'' kao i Galerija legata slikarke Milene Šotre. Nakon postignutih rezultata uslijedila je i nagrada. Povodom godišnjice oslobođenja grada Trebinja, 13. 11. 1998., Muzeju Hercegovine je uručena „Povelja grada“. Povelju je uručio predsjednik Opštine Obrad Gadža, a u ime Muzeja povelju je primio kustos Krsto Galić.

U ovom trenutku, Muzej Hercegovine iznalazi mogućnosti da kompletira i opremi prirodnjačku zbirku, ili da se, postavi bar jedan njen dio. Takođe, u planu je da se uradi stalna postavka „Hercegovački ustanak 1875-1878.“, što  opet zavisi od finansijskih sredstava i prostora sa kojim je Muzej trenutno u deficitu.

I pored svega, još uvijek, svo blago Muzeja Hercegovine nije izašlo na svjetlo dana. Njegovo bogatstvo nije samo u broju eksponata, nego i u jednoj kompleksnoj hronologiji i to u kontinuitetu od paleolita do danas.